Nivelleren is bepaald geen feest, maar ook geen ramp

Nivelleren is een streven naar meer inkomensgelijkheid dat aansluit bij een maatschappelijke visie. Je kunt deze visie wel of niet delen, afhankelijk van politieke voorkeur. Maar het berust op een maatschappelijk draagvlak om geld over te dragen van de hogere inkomensgroepen naar de lagere. Polariserende opmerkingen als ‘Nivelleren is een feest’, horen daar niet bij thuis. Er is terecht gewezen op de risico’s van extreme herverdeling aan de hand van de begrippen armoedeval en marginale druk. Het betekent dat (extra) werken niet meer voldoende loont wat slecht is voor de economie. Vraag is wel of deze situatie zich al voordoet.

Nu de nivellering via de inkomensafhankelijke zorgpremie van tafel is, wordt de nivellering via de inkomstenbelasting doorgevoerd. Dat is directer en daarmee beter dan via de zorgpremie. De route via de zorgpremie kan een ontwrichtende werking hebben. Zorg wordt daarmee voor grote groepen te goedkoop, wat niet de juiste prikkel oplevert. Het is ook moeilijk uitlegbaar dat voor dezelfde zorg de een meer moet betalen dan de ander.

Wat ik mis in de discussie is een internationaal vergelijk van de mate van nivellering. Dit vergelijk is te maken aan de hand van statistieken die gepubliceerd worden door de OECD (Organization for Economic Co-operation and Development). Met deze statistieken is het mogelijk de Gini coëfficiënt per land te volgen in de tijd. Deze Gini coëfficiënt geeft de mate van ongelijkheid van de inkomensverdeling weer (hoe hoger des te meer inkomensongelijkheid). De OECD statistieken geven zowel de Gini voor als na de belastingoverdrachten weer. Voor de meest recente data (‘late 2000s’) laten de cijfers de volgende tendens zien (voor geselecteerde landen).

Gini Coefficient Before and After Taxes and Transfers (source: OECD, Income Distribution, Inequality, Country tables)

Internationaal vergelijk van ongelijkheid en herverdeling

Uit de figuur blijkt dat na belasting Nederland een redelijk gelijke inkomensverdeling kent, zonder daarin extreem te zijn. Er zijn landen die een hogere mate van gelijkheid hebben zoals Frankrijk en de Scandinavische landen. Ook is de mate van herverdeling aan de hand van de belastingen niet extreem. Zo is het rode stuk van de staven in de genoemde Scandinavische landen groter dan in Nederland, maar dat geldt ook voor landen als Duitsland en België: ook daar wordt meer herverdeeld via de belastingen dan in Nederland.

In landen als de VS en vooral Mexico is de inkomensongelijkheid veel groter dan in Nederland. In Mexico verdienen de 10% meest verdienende burgers 27 maal meer dan de 10% minst verdienende burgers. Het OECD gemiddelde is 9.

Assortative mating

In een rapport over inkomensongelijkheid uit 2011 constateert de OECD dat inkomensongelijkheid de afgelopen 20 jaar is gestegen aangezien de inkomensstijging met name bij de meest verdienenden terecht is gekomen. Voor een deel is dat te verklaren uit toenemend part time werk. Met name in Europese landen als Duitsland, Ierland, Spanje en Nederland is het aandeel part time werk in de totale werkgelegenheid aanzienlijk gestegen, met een grote invloed op de Gini coëfficiënt, die door het toevoegen van parttimers met 5 procentpunten is gestegen.

Hetzelfde patroon doet zich voor bij ZZP’ers (‘self-employed workers’). Deze groep doet de Gini met 2 procentpunten toenemen. Beide fenomenen leiden tot een lager aantal gewerkte uren per jaar per persoon, met name in de lagere inkomensgroepen.

Er speelt ook een andere trend. Dokters trouwden de afgelopen 20 jaar eerder met andere dokters dan met verpleegsters. De OECD noemt dit verschijnsel ‘assortative mating’ en ook dit verschijnsel draagt bij aan een hogere Gini.

Een hogere Gini na belasting is ook het gevolg van een trend van belastingverlaging. De OECD zegt hierover:

Top rates of personal income tax, which were in the order of 60-70% in major OECD countries, fell to around 40% on average by the late 2000s.

Een extreme inkomensongelijkheid is onwenselijk omdat deze dan ook tot ongelijkheid aan kansen leidt, en zo opwaartse sociale mobiliteit verhindert. Hardwerkende en getalenteerde werknemers krijgen zo niet het salaris dat ze verdienen.

Chaos

Gelet op bovenstaand citaat is de huidige marginale belastingdruk van 52% in absolute zin niet extreem hoog. Ten aanzien van een toenemende herverdeling stelt de OECD:

Reforming tax and benefit policies is the most direct and powerful instrument for increasing redistributive effects. Large and persistent losses in low-income groups following recessions underline the importance of well-targeted income-support policies. Government transfers – both in cash and in-kind – have an important role to play in guaranteeing that low-income households do not fall further back in the income distribution.

Dat betekent dus een directe herverdeling via de belasting, en dus niet via de zorgpremie. Hadden ze in het Catshuis maar het OECD rapport gelezen, dat zou een hoop chaos hebben vermeden.

Advertenties

Over Folpmers
Financial Risk Management consultant, manager van een FRM consulting department, bijzonder hoogleraar FRM

One Response to Nivelleren is bepaald geen feest, maar ook geen ramp

  1. Erik Daae says:

    Goed sociaal-economisch artikel, maar de poltiek heeft zo zijn eigen ideaalbeelden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s