Het steelpannetje van Stef Blok

In de Kamerbrief van 28 februari 2013 geeft Minister voor Wonen en Rijksdienst Stef Blok nadere uitleg ten aanzien van de blokhypotheek. In de markt is veel behoefte aan duidelijkheid. De brief laat echter nog veel aspecten onbeantwoord. Welke afspraken worden exact gemaakt rond lening 2 en wat gebeurt er bij verhuizing en het vernieuwen van de hypotheek?

Tegelijkertijd geeft de brief wel helderheid ten aanzien van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG): deze geldt alleen voor lening 1 en dus niet voor lening 2. Dat betekent dat er bij lening 2 enig additioneel kredietrisico aanwezig is uit hoofde van een potentiële restschuld. Wel kan lening 2 dezelfde woning als onderpand hebben als lening 1. Er is dus geen sprake van een ‘hoogrentend consumptief krediet’ zoals de Kamerbrief stelt.

Ook wordt gesteld dat het rentepercentage van lening 1 niet hoger mag zijn dan dat van lening 2. Dit om te voorkomen dat de banken het synthetisch product gaan behandelen als één enkel product waarbij er een gemiddelde rente ontstaat die het gemiddelde is van een hoge rente voor lening 1 en een lage rente voor lening 2. Logischerwijs wordt hiermee de oneigenlijke exploitatie van de fiscale mogelijkheden (de renteaftrek bij lening 1) de pas afgesneden. De rente op lening 1 moet ‘marktconform’ zijn.

De brief creëert ook weer nieuwe verwarring. Wat mij in het bijzonder opviel was dat lening 2 gepresenteerd wordt als een flexibel product, bijna lijkend op een flexibel hypothecaire krediet.

 

Het steelpannetje

Met lening 2 kun je je maandlasten verlagen door maximaal de helft van het aflossingsdeel van de annuïteit bij te lenen. Nu blijkt dat het volgens Minister Blok niet noodzakelijk is om van tevoren afspraken te maken ten aanzien van lening 2. Het is in de visie van deze brief dus mogelijk om de ruimte flexibel te benutten, zolang je maar niet afkoerst op een hoofdsom van lening 2 die groter is dan de helft van de hoofdsom van lening 1.

Zo is het dus mogelijk om de maandlasten in een specifieke periode te verlagen, bijvoorbeeld in een periode met jonge kinderen. Minister Blok noemt dit de ‘spitsuur-variant’. De maandlasten van deze variant in combinatie met de maandlasten van een puur annuïtaire hypotheek hebben de vorm van een steelpannetje:

steelpannetje, blauwe lijn: gemiddelde netto maandlasten van de annuïtaire lening, rode lijn: gemiddelde netto maandlasten van de blokhypotheek, spitsuur-variant, bron: Brief Minister Blok aan Tweede Kamer, 28 februari 2013, inzake Verduidelijking afspraken koopwoningmarkt; 5% rente voor beide leningen; 30 jaar; hoofdsom EUR 200.000

steelpannetje, blauwe lijn: gemiddelde netto maandlasten van de annuïtaire lening, rode lijn: gemiddelde netto maandlasten van de blokhypotheek, spitsuur-variant, bron: Brief Minister Blok aan Tweede Kamer, 28 februari 2013, inzake Verduidelijking afspraken koopwoningmarkt; 5% rente voor beide leningen; 30 jaar; hoofdsom EUR 200.000

Het voorbeeld gaat uit van een stel (‘A en B’) dat een woning financiert van EUR 200.000 en dat de eerste zeven jaar niets bijleent met een lening 2. In de vijf daaropvolgende jaren leent het stel door middel van de tweede lening het gehele bedrag dat het stel die jaren moet aflossen op grond van de annuïtaire lening, ‘omdat A en B jonge kinderen hebben’; de rode lijn daalt aanmerkelijk. Daarna lenen ze de helft van het aflossingsdeel van de annuïteit. Je ziet dan de rode lijn weer stijgen. In het voorbeeld komt het stel uit op een restschuld van EUR 100.000, dus de helft van de hoofdsom van lening 1.

Het opmerkelijke is hier dat in de eerste zeven jaar er een soort ruimte ontstaat, die vervolgens kan worden opgenomen door lening 2. Het lijkt me dat A en B niet van tevoren de gezinsvorming precies kunnen bepalen (‘we spreken nu af met u, de bank, dat we over exact zeven jaar in het spitsuur van ons leven zijn’), dus lening 2 speelt hier flexibel op in.

Overwegingen van solvabiliteit en liquiditeit

Met deze constructie gaat Minister Blok nog meer op de stoel van de bancaire productontwikkelaar zitten. Want het product is qua flexibiliteit voor de consument wel heel prettig: A en B kunnen lening 2 precies afstemmen op hun ‘spitsuur’. Maar het is de vraag of het product, op deze manier vormgegeven, nog wel zo aantrekkelijk is voor de bank.

Met de flexibiliteit die de spitsuurvariant veronderstelt, wordt namelijk een kredietruimte aangeboden. Banken moeten hier rekening mee houden bij hun solvabiliteits- en liquiditeitseisen. De solvabiliteitseis houdt in dat de bank, bij dit product, een extra buffer voor het kredietrisico moet aanhouden omdat het moet anticiperen dat de klant de kredietruimte gaat benutten. De liquiditeitseis betekent dat de bank voor deze mogelijke benutting liquide middelen achter de hand moet houden.

Het aanhouden van zowel de solvabiliteitsbuffer als de buffer aan liquide activa kost geld. Het is daarom de vraag of banken het product op deze manier willen aanbieden. Ik vraag me af of Minister Blok en zijn staf voldoende rekening hebben gehouden met de gevolgen op solvabiliteits- en liquiditeitsterrein bij het schrijven van deze brief.

Is het product op deze manier niet te ingewikkeld gemaakt? Piet Moerland, bestuursvoorzitter van Rabobank, zegt in het FD van 1 maart 2013 al van de ‘normale’ variant van de blokhypotheek (dus nog zonder het steelpannetje):

Ik zou me kunnen voorstellen dat de gekozen hypotheekconstructie een opstap is naar een simpeler product. Wat nu is verzonnen is onder tijdsdruk tot stand gekomen.

Conclusie is dat Blok met het steelpannetje te ver doorschiet. Ik ben benieuwd of we het steelpannetje van Blok zo gauw in de bancaire keuken zullen zien. Laat het Ministerie de kaders vaststellen. Maar de vormgeving is aan de sector. Ieder zijn rol.

Advertenties

Over Folpmers
Financial Risk Management consultant, manager van een FRM consulting department, bijzonder hoogleraar FRM

One Response to Het steelpannetje van Stef Blok

  1. Pingback: Mooi idee van Blokhypotheek vakkundig om zeep geholpen | Folpmers

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s