Opbouwen buffer leidt tot hogere hypotheektarieven maar schrikreactie in Tweede Kamer onnodig

Een onderzoek door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) met de titels “Concurrentie op de hypotheekmarkt” en “De invloed van Basel III op de hypotheekmarges” concludeert dat de financieringskosten van hypothecaire leningen omhoog zijn gegaan als gevolg van de Basel III kapitaalsregels.

De publicatie heeft tot schrikreacties geleid in de Tweede Kamer. In mijn ogen volstrekt onnodig.

 

Basel III

De Basel III regelgeving vereist dat banken hun kapitaalbuffer uitbreiden. Het Basel comité kwam tot deze conclusie naar aanleiding van de kredietcrisis. In het pakket dat in december 2010 is vastgesteld wordt voorgesteld om onder meer de vereiste common equity tier 1 ratio te laten stijgen naar 7% van de risicogewogen activa (inclusief de capital conservation buffer). Deze eisen zullen in Europese wetgeving worden verankerd (onder meer via de Capital Requirements Directive, CRD IV).

Al in augustus 2010 is door het Basel comité gewezen op het feit dat het ophogen van de buffer betekent dat de klantrente omhoog kan gaan. Hogere kapitaalbuffers kosten geld en dat wordt meegenomen in de productprijs. Ook die van retail hypotheken.

De zogenaamde Macro Economic Assessment Group berekende in 2010 al in hun studie (“Assessing the macroeconomic impact of the transition to stronger capital and liquidity requirements”) dat het verhogen van de common equity tier one ratio leidt tot hogere financieringskosten voor de bank van ongeveer 15 bp:

Imagine a stylised bank with a balance sheet (where total assets equal risk-weighted assets) that has the following composition. On the liabilities side, there are deposits and debt, for which the bank pays an average of 5%, and capital, with a return of 15%. Assets are composed of two thirds loans and one third a combination of securities and cash (reserves). Now consider an increase in the capital ratio of 1 percentage point. This raises the cost of funds (the weighted average cost of capital plus deposits and debt) by 10 basis points. To maintain return on equity at 15%, the bank must recover this cost increase by raising the return on its assets. If this is done solely by raising rates charged to borrowers, since loans are two thirds of assets, it must raise lending rates by 15 basis points.

Het gestileerde voorbeeld is gemakkelijk na te rekenen als volgt:

gestileerd voorbeeld (zie Macroeconomic Assessment Group, 2010)

gestileerd voorbeeld (zie Macroeconomic Assessment Group, 2010)

 Het betreft hier een gestileerd voorbeeld dat geen rekening houdt met belasting. Ook is geen rekening gehouden met het eventuele Modigliani & Miller (M&M) effect; het theorema van de irrelevantie van de kapitaalstructuur geeft aan dat een hogere kapitaalbuffer minder leverage impliceert en zo minder volatiliteit van de prijs van het aandeel, wat weer zou leiden tot een lagere rendementseis. Nemen we M&M mee dan zou het resultaat zijn dat de additionele kosten lager zijn dan 15 bp. Overigens is het dubieus of M&M wel werkt voor banken, maar dat is een andere discussie.

Ook is een percentage van 33% voor niet-renderende activa aan de hoge kant. Een realistischer en lager percentage kan ook de 15bp wat naar beneden brengen.

Tot dusver kunnen wij dus concluderen dat al in 2010 gewezen is op een hogere klantrente als gevolg van de hogere buffervereiste door de invoering van Basel III. Het effect is ruwweg 15 bp voor elk procentpunt dat de buffervereiste wordt opgehoogd.

Retail hypotheken dus ook duurder

Als de banken dan met een aantal procentpunten hun common equity tier one ratio moeten ophogen dan verbaast het niet dat de ACM heeft becijferd dat de winstmarges op verstrekte hypotheken na de kredietcrisis in 2008 gestegen zijn met 24 tot 74 basispunten. De consument die een hypotheek afsluit van 2 ton euro, is sinds de kredietcrisis dus bruto zo’n 40 tot 123 euro duurder uit per maand.

De studie van de ACM neemt de conclusies van de Basel III impact studie uit 2010 bijna zonder aanpassing over.

Schrikreactie in de Tweede Kamer

Ik snap dan ook niet de ‘schrikreacties’ in de Tweede Kamer, waarover De Telegraaf bericht op vrijdag 19 april 2013. Volgens het bericht constateert de ACM dat banken de crisis hebben afgewenteld op hun klanten door hun winstmarges op hypotheken te verhogen. Dat is echter niet het geval. De bank moet veiliger worden en daarom hogere buffers aanhouden. Dat kost geld en dat wordt verwerkt in de productprijs. Het onderscheid tussen winst en overwinst is hier van belang. Dat klanten meer winst moeten genereren om ook de verschaffers van eigen vermogen het door hen vereiste rendement te kunnen betalen is normaal. Voor de continuïteit van elke onderneming is het van belang dat alle productiefactoren hun vereiste beloning krijgen. Dus ook het kapitaal. Winst maken om hogere buffers te kunnen financieren is dus niet bezwaarlijk, sterker nog: het is nodig.

De schrikreactie bevreemdt des te meer aangezien de ACM weliswaar concentratie aangetroffen (weinig aanbieders, zo heeft BNP Paribas de Nederlandse hypotheekmarkt in 2012 verlaten) en capaciteitsrestricties (er wordt minder uitgeleend, banken verstevigen hun balans), maar geen verboden kartelvorming of illegale prijsafspraken (collusie).

De ACM heeft zelf wel een rol gespeeld bij het creëren van de schikreactie. Bestuursvoorzitter Chris Fonteijn stelt namelijk:

Dat Nederlandse banken hun balansen moeten versterken om crisisbestendiger te worden, kost consumenten geld.

Hij had ook kunnen aangeven dat het niet alleen consumenten maar alle bancaire klanten geld kost. En dat het de klanten wel een crisisbestendiger bancair systeem oplevert.

Advertenties

Over Folpmers
Financial Risk Management consultant, manager van een FRM consulting department, bijzonder hoogleraar FRM

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s