Geld moet rollen, maar dan wel met een remweg

Bij banken draait het om liquiditeit. Er komt geld de bank binnen in de vorm van funding en het stroomt de bank weer uit in de vorm van leningen aan consumenten, bedrijven, overheden en andere banken. In dit proces vindt looptijd transformatie plaats: het geld wordt typisch kort aangetrokken en voor langere tijd weggezet. Dit levert voor de banken een renteresultaat op. Het leidt echter ook tot liquiditeitsrisico. Is de bank altijd voldoende liquide om aan zijn korte termijn verplichtingen te voldoen?

Het liquiditeitsrisico van de banken staat momenteel erg in de belangstelling van de toezichthouders. In het nieuwe toezichtkader van Basel III worden twee liquiditeitsratio’s geïntroduceerd in de vorm van de Liquidity Coverage Ratio (LCR) en de Net Stable Funding Ratio (NSFR).

De Nederlandsche Bank (DNB) dwingt de banken onder zijn toezicht continu de liquiditeitposities te monitoren, conform de ILAAP richtlijnen.(1) Hierbij moeten de banken onder meer op kwartaalbasis een rapport opstellen waarin per looptijd segment (2) wordt aangegeven hoeveel geld er binnenstroomt en hoeveel geld er uitstroomt. Zoals met alle analyses die over de toekomst gaan, moeten hierbij allerlei veronderstellingen worden toegepast. In deze bijdrage zullen wij wijzen op een bijzondere veronderstelling: geld komt vanuit de activa de bank binnen, maar rolt er ook direct weer uit. Is dit een logische aanpak?

 

Geld moet rollen

DNB schrijft banken voor om een liquidity mismatch rapportage op te stellen. Op deze rapportage staan de toekomstige ingaande en uitgaande kasstromen verdeeld over de looptijd segmenten.

DNB geeft aan dat de toekomstige kasstromen op twee wijzen moeten worden gerapporteerd, namelijk conform hun contractuele verloop en conform hun gedragsmatige verloop. Bij dat laatste moet ook rekening worden gehouden met stress; de DNB ILAAP Instruction Manual zegt hierover:

DNB requires both a contractual (2A) and a behavioural (2B) maturity calendar where the first should be based on the first possible moment of contractual inflows (for assets) and outflows (for liabilities) and will be used to perform benchmark analyses and stress tests. The behavioural calendar is used for the benchmark and assessment of the bank’s stress test and should therefore be consistent with the reported ILAAP stress test (number 1 in table 5).

Bij de gedragsmatige vervalkalender (tabel 2B dus in de systematiek van DNB ILAAP data matrix) moet dus rekening worden gehouden met gedrag en met stress.

Dat gedrag maakt een hoop uit. Contractueel duurt een nieuwe hypothecaire lening doorgaans 30 jaar. De verwachte looptijd is echter eerder zo’n 7 jaar gezien het feit dat mensen verhuizen en dan hun lening vervroegd aflossen. Voor het liquiditeitsmanagement is uiteraard het reëel te verwachten verloop relevanter dan het contractuele verloop. Hier wijst ook het Basel III LCR document op:

Given that the metric is based solely on contractual maturities with no behavioural assumptions, the data will not reflect actual future forecasted flows under the current, or future, strategy or plans, ie, under a going-concern view. Also, contractual maturity mismatches do not capture outflows that a bank may make in order to protect its franchise, even where contractually there is no obligation to do so.

(…)

As outlined in the Sound Principles, banks should also conduct their own maturity mismatch analyses, based on going-concern behavioural assumptions of the inflows and outflows of funds in both normal situations and under stress.

Ook spaargeld loopt weg in tijden van stress

Ook aan fundingzijde moet er een inschatting worden gemaakt van het klantgedrag. Het gaat dan met name om het spaargeld. De bank moet er rekening mee houden dat het spaargeld van consumenten kan weglopen en dat dit kan leiden tot een krappe liquiditeitspositie. Het weglopen van spaargeld hangt samen met de rente die de bank betaalt ten opzichte van zijn concurrenten (dus de relatieve rente) maar in tijden van stress vooral ook met de reputatie van de bank. Zo haastte de overheid na de nationalisatie van SNS op 1 februari 2013 te berichten dat het spaargeld veilig is:

Voor spaarders en andere klanten treden er geen veranderingen op. De dienstverlening voor de klanten van SNS REAAL met 1,6 miljoen spaarrekeningen en 1 miljoen betaalrekeningen wordt voortgezet en het spaargeld van spaarders is veilig.

Vòòr de nationalisatie hadden spaarders nog voor 1,4 miljard euro aan spaargeld bij SNS weggehaald (tussen 16 en 24 januari 2013).

Roll over van de activa

De bank moet niet alleen rekening houden met klantgedrag (voortijdige aflossing, weghalen van spaargeld) maar ook met zijn eigen gedrag. De commerciële units zullen geneigd zijn om inkomende kasstromen continu om te zetten in nieuwe leningen. DNB duidt dit aan met roll over.(3)

Voor de contractuele vervalkalender hoeft geen rekening te worden gehouden met deze roll over van de activa, zoals ook in het Basel III LCR document beschreven staat:

For assets, the bank is assumed not to enter into any new contracts.

De gedragsmatige vervalkalender dient hier echter wel rekening mee te houden. Dat kan veel impact hebben. Voor een portefeuille met relatief jonge hypotheken ziet het verwachte kasstroompatroon er ongeveer uit als de blauwe lijn in de onderstaande grafiek. In deze situatie wordt gemiddeld na zo’n 7,5 jaar de hypotheek afgelost. De groene lijn geeft de situatie weer wanneer sprake is van roll over: vrijkomende kasstromen worden aangewend voor weer nieuwe hypotheken. Deze kasstromen verschuiven zo naar looptijd segmenten verder in de toekomst.

ingaande kasstromen voor en na roll over voor een jonge hypothecaire portefeuille (decay roll over rate = 20%)

ingaande kasstromen voor en na roll over voor een jonge hypothecaire portefeuille (decay roll over rate = 20%)

Merk op dat de figuur uitgaat van 30 jaar (=360 maanden) en alle kasstromen na 30 jaar heeft verzameld in die van het laatste looptijdsegment.

De bank krijgt dus de opgave om voor zijn eigen liquiditeitssturing en voor de ILAAP rapportage een vervalkalender op te stellen die het klantgedrag bevat (dus hypotheken die eerder worden afgelost dan contractueel bepaald, en spaargeld dat direct opgenomen kan worden als gevolg van de relatieve rente en stress) en zijn eigen gedrag (nieuwe uitzettingen).

De remweg

Het problematische van de hele opzet is dat de stress test voorziet in slechts één roll over percentage per portefeuille (zoals retail hypotheken, persoonlijke leningen, MKB leningen, bedrijfskredieten, derivaten en repo’s).

Het is merkwaardig dat hier geen rekening wordt gehouden met een ‘remweg’. Juist in het scenario van exteme stress, dat gebruikt moet worden voor de gedragsmatige vervalkalender, is te verwachten dat op de middellange termijn (na enkele maanden) de bank er steeds beter in slaagt om bij een liquiditeitskrapte de nieuwe uitzettingen te beperken.

Een mogelijk verloop van de roll over rate van retail hypotheken ziet er bijvoorbeeld als volgt uit.

 

de remweg: de roll over rate neemt af in de tijd

de remweg: de roll over rate neemt af in de tijd

In bovenstaande figuur wordt rekening gehouden met een roll over die elk jaar afneemt met 20%. Is er sprake van een geringere afname van de roll over rate, bijvoorbeeld slechts met 10% dan heeft dat veel impact op de verwachte kasstromen. Die zien er dan als volgt uit:

ingaande kasstromen voor en na roll over voor een jonge hypothecaire portefeuille (decay roll over rate = 10%)

ingaande kasstromen voor en na roll over voor een jonge hypothecaire portefeuille (decay roll over rate = 10%)

Op deze figuur is zichtbaar dat kasstromen fors naar achteren worden doorgeschoven in de tijd. De bank kan dus zijn uitzettingen minder snel afremmen en moet dus langer op z’n geld wachten, wat leidt tot een hogere liquiditeitskrapte.

Hier is dus sprake van een langere remweg, vergelijkbaar met het remmen op een besneeuwde snelweg met ‘all season’ banden in plaats van met winterbanden.

zonder winterbanden is er sprake van een langere remweg (bron: www.discounttire.com )

zonder winterbanden is er sprake van een langere remweg (bron: http://www.discounttire.com )

Voor deze (cumulatieve) krapte moet de bank een kostbare liquiditeitsbuffer aanhouden of het moet op een andere wijze aannemelijk maken hoe het denkt de krapte te kunnen overbruggen.

cumulatief saldo van inkomende en uitgaande kasstromen (inclusief stress)

cumulatief saldo van inkomende en uitgaande kasstromen (inclusief stress)

Gaan wij in ons voorbeeld ervan uit dat de retail hypotheken voor 100% worden gefunded door spaargeld en gaan wij uit van een run off van spaargeld van 10% (op jaarbasis; (4)), dan is een liquiditeitsbuffer nodig ter grootte van 25% van de portefeuille (zie bovenstaande figuur). Bij een langere remweg (dus roll over neemt slechts met 10% af in plaats van 20%) kan dat oplopen tot 32%.

Conclusie: in huidige ILAAP rolt geld zonder remweg uit de bank

De conclusie is dat in het huidige ILAAP framework de bank rekening moet houden met een stress die wordt veroorzaakt doordat inkomende kasstromen direct weer worden aangewend voor nieuwe leningen.

Hierbij wordt ten onrechte geen rekening gehouden met management interventie. Bij een liquiditeitskrapte zal de bank op de rem gaan staan en het binnenkomende geld niet meer met hetzelfde tempo voor nieuwe productie aanwenden.

(1) De regelgeving op het gebied van liquiditeit wordt aangeduid als ILAAP: Internal Liquidity Adequacy Assessment Process, zie DNB ILAAP site.

(2) Dit zijn de looptijd segmenten: overnight, 2 dagen, 3 dagen, …, 28 dagen, 1 maand, 2 maanden, …, 12 maanden, 2 jaar, 3 jaar, 4 jaar, 5 jaar, > 5 jaar.

(3) Het gaat hier dus om de roll over van assets. Doorgaans duidt roll over in de context van liquiditeitsmanagement op de roll over van de liabilities, dus de mogelijkheid om funding uit bijvoorbeeld Commercial Paper / Certificates of Deposit door te rollen.

(4) De LCR gaat uit van een stress met een maandelijkse run off van het spaargeld van minimaal 3% voor het deel dat valt onder het depositogarantiestelsel en minimaal 10% voor de rest.

Advertenties

Over Folpmers
Financial Risk Management consultant, manager van een FRM consulting department, bijzonder hoogleraar FRM

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s