Openbreken spaarvermogens eigen woning geen goed idee

In het FD van woensdag 14 augustus 2013 wordt gesteld dat het kabinet de kapitaalverzekeringen eigen woning (KEW) wil opbreken om zodoende een vervroegde aflossing op de hypotheekschuld mogelijk te maken. Veel fiscalisten denken dat het kabinet op Prinsjesdag al gaat voorstellen de KEW en andere ‘beklemde vermogens’ vrij te spelen.

Vanuit de fiscale wereld komen namens een geciteerde specialist alleen juichende reacties:

De bank krijgt aflossing binnen en is blij dat zijn hypotheekportefeuille daardoor slinkt. De schatkist is door de aflossing structureel minder geld kwijt aan hypotheekrenteaftrek. De consument houdt meer geld over omdat hij na aflossing minder rente hoeft te betalen. En heel veel huizen staan niet meer onder water.

Is het vrijspelen van de KEW vermogens inderdaad het wondermiddel voor de Nederlandse economie? Natuurlijk niet.

Zonder belasting is banksparen niet anders dan een annuïteit

Zonder belasting is het ‘banksparen’ (dus de combinatie van een aflossingsvrije hypotheek en een spaarrrekening die opbouwt tot de totale hypotheekschuld) gelijk aan een annuïteit mits de rente die ontvangen wordt op het spaarsaldo gelijk is aan de rente die betaald wordt op de uitstaande schuld. Bij een bankspaarhypotheek is die rente over het spaarsaldo inderdaad even hoog als de te betalen rente over de schuld.

In onderstaand overzicht is een voorbeeld opgenomen met een schuld van EUR 100 en 4% rente waarin annuïteit en banksparen naast elkaar zijn gezet.

Vergelijking van verloop annuïtaire lening en bankspaarproduct: netto schuld is steeds hetzelfde

Vergelijking van verloop annuïtaire lening en bankspaarproduct: netto schuld is steeds hetzelfde

Bij de annuïteit is sprake van een dalende hypotheekschuld en een constante betaling (in dit voorbeeld per jaar, in de praktijk per maand) die wordt verdeeld over rente en aflossing. Het constante bedrag (EUR 5,78) wordt zodanig berekend dat hiermee aan het eind van de rit de gehele schuld is afgelost.

Bij het banksparen is sprake van een gelijkblijvende schuld, en dus een constante rente. Ook wordt elk jaar hetzelfde bedrag ingelegd dat zodanig wordt berekend dat, met 4% rente, dit bedrag via de samengestelde interest opbouwt tot exact de totale hypotheekschuld. Met dit bedrag kan dan de hypotheekschuld worden afgelost aan het eind van de rit.

Kijken wij goed naar het voorbeeld dan blijkt dat de jaarlasten (EUR 5,78) identiek zijn. Bij de annuïtaire hypotheek is dit het vaste bedrag (aangeduid als PMT). Bij het banksparen is dat de optelsom van de rente en de inleg in de spaarpot. Ook is de netto schuld van het banksparen (dus de hypothecaire schuld minus de opgebouwde spaarpot) in elk jaar gelijk aan de resterende schuld bij de annuïteit.

Wanneer de fiscaliteit wordt geïntroduceerd zijn er wel verschillen. De betaalde rente is aftrekbaar voor de inkomstenbelasting. En dat is voor het banksparen een grotere aftrekpost dan voor de annuïteit.

Vrijgeven beklemde KEW als wondermiddel?

Het openbreken van de KEW vermogens is geenszins het wondermiddel zoals dat in de kabinetsvoorstellen wordt voorgespiegeld:

  1.  “De bank krijgt aflossing binnen en is blij dat zijn hypotheekportefeuille daardoor slinkt.” Ik vraag me af of de bank zo blij is met deze vervroegde aflossing. Daardoor worden namelijk geplande rente-inkomsten misgelopen. Tevens is het voor de bank belangrijker om een evenwichtige balans te hebben dan om te streven naar een bepaalde hoeveelheid hypotheken. In de regel moet bij het banksparen het spaarsaldo worden aangehouden bij dezelfde bank als de bank die de hypothecaire lening heeft verstrekt. Door de KEW constructie open te breken zoals de coalitie wil elimineer je dus een deel van de hypothecaire uitzettingen maar een even groot bedrag aan stabiele funding uit spaargeld. Dit voordeel verdwijnt dus. Het is goed mogelijk dat de bancaire Loan-to-Deposit ratio zelfs verslechtert.
  2. “De schatkist is door de aflossing structureel minder geld kwijt aan hypotheekrenteaftrek.” Voor het verlagen van HRA lijkt het openbreken van de KEW vermogens mij nogal omslachtig. Een veel directere sturing ligt meer voor de hand, namelijk het verlagen van de HRA op de rentebetalingen (de bedragen van EUR 4 in het voorbeeld).
  3. “De consument houdt meer geld over omdat hij na aflossing minder rente hoeft te betalen.” Dit is natuurlijk onzin. Stel dat het spaarsaldo zonder omwegen (boeterente!) opengebroken zou kunnen worden en aangewend voor een gedeeltelijke aflossing, dan zal de consument de resterende schuld voor de resterende looptijd annuïtair moeten financieren. Dit zal niet leiden tot lagere maandlasten. Bovendien is mijn vermoeden dat bij een bankspaarproduct de consument voor de evaluatie van zijn financiële huishouding eerder zal kijken naar zijn netto schuld dan naar zijn bruto schuld. Zoals uit het voorbeeld blijkt is de netto schuld van het bankspaarproduct gelijk aan de resterende schuld bij een annuïtair product. Welk probleem lost het kabinet dus eigenlijk op? Het is naïef om te veronderstellen dat hiermee het consumentenvertrouwen wordt verhoogd.
  4. “En heel veel huizen staan niet meer onder water.” Het aantal huizen dat onder water staat verandert niet als gekeken wordt naar de netto schuld. En dat is de enige zinnige indicator om naar te kijken.

Kat in het nauw

Dit schuiven met geld lost de problemen op de woningmarkt niet structureel op. De coalitie is als een kat in nauw. Het openbreken van de KEW vermogens leidt alleen maar tot een hoop rompslomp en extra onzekerheid.

Advertenties

Over Folpmers
Financial Risk Management consultant, manager van een FRM consulting department, bijzonder hoogleraar FRM

2 Responses to Openbreken spaarvermogens eigen woning geen goed idee

  1. Erik Daae says:

    Een goede kritische visie.

  2. pjjonker says:

    Een argument wat mogelijk niet zozeer financieel maar wel sociaal is:
    KEW’s zijn afgelsoten in een andere conjucturele tid waarin een baan inkomstengarantie ic. hypotheekrenteafrek redelijk gegearandeerd was. Nu dit gewijzigd is, kan een woningeigenaar met een lager betaalde of geen baan fors in de problemen komen, zelfs al heft hij voldoende spaargeld om zijn hypotheek af te lossen.
    De fiscale klem echter (zowel de 20 jr als maximale storting in de verzekering 1:10) versperren de weg naar een lagere maandlast.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s